رشد نگران کننده سرطان پستان در ایران؛ ضرورت آگاهی، غربالگری و تشخیص زود هنگام
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در میان زنان جهان است و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. در سالهای اخیر، روند ابتلا به این بیماری در کشور رو به افزایش بوده و میانگین سنی ابتلا حدود ده سال پایینتر از میانگین جهانی قرار دارد. این مساله اهمیت آگاهیبخشی، غربالگری زودهنگام و اصلاح سبک زندگی را برای کاهش ریسک و تشخیص به موقع بیماری دوچندان میکند. زنان در سنین ۴۰ تا ۵۰ سال بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند و این موضوع میتواند پیامدهای اجتماعی و خانوادگی گستردهای به همراه داشته باشد.
روند ابتلا و اهمیت غربالگری
با وجود اینکه ایران هنوز با سونامی سرطان پستان مواجه نیست، اما روند ابتلا صعودی است. نبود نظام غربالگری سراسری و آگاهی ناکافی زنان از علائم اولیه، چالشی جدی برای کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان پستان به شمار میرود. آموزش خودمراقبتی و شناسایی علائم اولیه میتواند بسیاری از موارد را در مراحل ابتدایی تشخیص دهد و درمان را آسانتر و موثرتر کند. سبک زندگی ناسالم، چاقی، کمتحرکی و تغذیه نامناسب از مهمترین عوامل قابلتغییر ابتلا به این بیماری محسوب میشوند.
آمار و مقایسه با سایر کشورها
میانگین سن ابتلا به سرطان پستان در ایران حدود ۴۰ تا ۵۰ سال است که تقریبا ده سال کمتر از میانگین جهانی است. بر اساس آمار سال ۱۴۰۲، از جمعیت حدود ۴۲ میلیون زن ایرانی، نزدیک به ۱۶ هزار نفر مبتلا به سرطان پستان گزارش شدهاند. این آمار ممکن است با واقعیت کمی تفاوت داشته باشد، زیرا ثبت بیماریها و کیفیت اطلاعات در کشورها متفاوت است. در مقایسه با کشورهای پیشرفته، نرخ بروز در ایران متوسط است؛ برای مثال، اگر از هر ۱۰۰ هزار زن ایرانی ۴۰ نفر مبتلا شوند، این رقم در ایالات متحده، فرانسه و ایتالیا ۹۰ تا ۱۰۰ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر است.
عوامل مؤثر بر ابتلا
سرطان پستان به عوامل ژنتیکی، هورمونی و سبک زندگی وابسته است. جهشهای ژنی و سابقه خانوادگی از عوامل غیرقابلتغییر هستند و حدود ۱۵ درصد سرطانهای پستان را شامل میشوند. از سوی دیگر، هورمونها نقش بسیار مهمی دارند؛ زنانی که یائسگی دیررس دارند یا بارداری اول را پس از ۳۵ سالگی تجربه میکنند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. چاقی، کمتحرکی، رژیم غذایی نامناسب، مصرف الکل، دخانیات و هورموندرمانی پس از یائسگی نیز عوامل قابلتغییر هستند که کنترل آنها میتواند احتمال ابتلا را کاهش دهد. شیردهی طولانیمدت ریسک ابتلا را کاهش میدهد، اما تعداد دفعات بارداری تاثیر مستقیمی ندارد.
اهمیت تشخیص زود هنگام و ماموگرافی
تشخیص به موقع سرطان پستان، کلید درمان موفق است. ماموگرافی، که با تابش اشعه ایکس به بافت پستان انجام میشود، میتواند سرطان را در مراحل اولیه تشخیص دهد و احتمال درمان صد درصدی را فراهم کند. هرچه توده بزرگتر و غدد لنفاوی درگیر شوند، استیج بیماری افزایش مییابد و شانس بقای بیمار کاهش مییابد. در ایران، غربالگری فرصتطلبانه انجام میشود؛ یعنی زنان هنگام مراجعه به مراکز درمانی توصیه به انجام ماموگرافی میشوند، اما همه زنان جامعه تحت پوشش قرار نمیگیرند.
روش های درمانی و حفظ پستان
روشهای جراحی پیشرفته مانند انکوپلاستیک و برداشت غدد لنفاوی سنتینل در ایران در دسترس هستند و امکان حفظ پستان در بیش از ۸۰ درصد بیماران فراهم شده است. ماستکتومی تنها در مواردی انجام میشود که تومور بزرگ یا منتشر باشد و گاهی بازسازی همزمان توصیه میشود تا آسیب ظاهری کاهش یابد. درمانهای سیستمیک شامل شیمیدرمانی، درمانهای هدفمند و ایمنوتراپی نیز در کشور انجام میشوند، هرچند برخی داروها که در مراحل پیشرفته بیماری استفاده میشوند، هزینه بالایی دارند و ممکن است دسترسی به آنها محدود باشد.
پیشرفت فناوری و شبکه ملی سرطان
استفاده از هوش مصنوعی در تشخیص سرطان پستان به پزشکان کمک میکند تا تصاویر بیماران در مناطق دورافتاده به صورت متمرکز بررسی شوند. پروژه شبکه ملی سرطان جهاد دانشگاهی با هدف دسترسی گسترده به مراکز تخصصی و تشخیص به موقع بیماری، مراکزی در استانهای محروم ایجاد کرده است و قصد دارد این روند را ادامه دهد. این اقدامات به کاهش نیاز بیماران به سفرهای طولانی و تسهیل دسترسی به درمان تخصصی کمک میکند.
آگاهی بخشی و حمایت روانی
آگاهیبخشی پیش از غربالگری از اهمیت بالایی برخوردار است؛ بسیاری از زنان اطلاعات کافی درباره علائم و روشهای پیشگیری ندارند و بعضاً مراجعه دیرهنگام به درمانگاه سبب کاهش شانس درمان موفق میشود. حمایت روحی و روانی از بیماران، به ویژه هنگام اعلام تشخیص، نقش حیاتی دارد. خانواده و سیستم درمان باید همراه بیمار باشند تا از فروپاشی روانی جلوگیری شود و زندگی روزمره بیمار تا حد امکان حفظ شود.
جمع بندی
سرطان پستان پایان زندگی نیست. با تشخیص زودهنگام، غربالگری منظم، تغییر سبک زندگی و استفاده از روشهای درمانی پیشرفته، بیماران میتوانند زندگی طبیعی و امیدبخشی داشته باشند. زنان بالای ۴۰ سال باید سالانه چکآپ و ماموگرافی انجام دهند و زنان زیر ۴۰ سال نیز از سن ۳۰ سالگی غربالگری را هر ۲ تا ۳ سال یکبار شروع کنند. اطلاعات علمی و آگاهیبخشی نقش کلیدی در کاهش مرگ و میر و ارتقای سلامت زنان دارد و اقدامات سازمانها و رسانهها باید در این مسیر متمرکز و گسترده باشد.
لینک کوتاه این خبر: https://letafat.net/?p=6820
