ارتباط اضطراب و افسردگی با تهوع بارداری؛ چگونه سلامت روان بر عوارض گوارشی تاثیر می گذارد؟

تهوع و استفراغ از شایع ترین مشکلات دوران بارداری هستند و می توانند بر تغذیه، خواب، فعالیت های روزمره و کیفیت زندگی مادر تاثیر بگذارند. اگرچه تغییرات هورمونی و عوامل جسمی در بروز این علائم نقش مهمی دارند، وضعیت روانی زنان باردار نیز ممکن است با شدت این ناراحتی ها ارتباط داشته باشد. نتایج یک مطالعه روی زنان باردار نشان می دهد که افزایش اضطراب، استرس و نشانه های افسردگی با شدت بیشتر تهوع و استفراغ همراه است.

این یافته ها اهمیت توجه هم زمان به سلامت جسمی و روانی مادران را برجسته می کنند. با این حال، وجود ارتباط میان وضعیت روانی و علائم گوارشی به معنای آن نیست که تهوع بارداری صرفا منشأ روانی دارد یا کاهش اضطراب به تنهایی می تواند آن را درمان کند. برای درک بهتر این ارتباط، باید نتایج پژوهش و محدودیت های آن را در نظر گرفت.

تهوع و استفراغ بارداری چرا اهمیت دارند؟

تهوع و استفراغ بارداری از شکایت های رایج در ماه های نخست حاملگی هستند. این علائم ممکن است در ساعات مختلف روز رخ دهند و برخلاف اصطلاح رایج «تهوع صبحگاهی»، به صبح محدود نیستند. شدت آنها نیز از احساس تهوع خفیف تا استفراغ های مکرر و اختلال جدی در دریافت غذا و مایعات متفاوت است.

بر اساس اطلاعات ارائه شده در پژوهش مورد بررسی، تهوع و استفراغ حدود ۵۰ تا ۹۰ درصد از زنان باردار را تحت تاثیر قرار می دهد. در موارد شدید، این وضعیت می تواند به کم آبی بدن، اختلال در تعادل الکترولیت ها، کاهش دریافت مواد مغذی و ضعف قابل توجه منجر شود. همچنین تداوم این علائم ممکن است فعالیت های روزمره و روابط خانوادگی را دشوار کند.

مهم ترین پیامدهای احتمالی تهوع و استفراغ شدید عبارت اند از:

اختلال در تغذیه: دشواری در خوردن غذا ممکن است دریافت انرژی و مواد مغذی مورد نیاز را کاهش دهد.
کم آبی بدن: استفراغ مکرر می تواند باعث از دست رفتن مایعات و نیاز به ارزیابی پزشکی شود.
اختلال در خواب و فعالیت روزانه: ناراحتی جسمی مداوم ممکن است استراحت و انجام کارهای معمول را دشوار کند.
فشار روانی: تداوم علائم می تواند با تحریک پذیری، نگرانی، احساس درماندگی و کاهش کیفیت زندگی همراه باشد.

البته شدت این پیامدها در همه افراد یکسان نیست و هر میزان تهوع نیز به معنای بروز عوارض جدی نیست. تشخیص شدت بیماری و انتخاب روش مراقبت باید با توجه به وضعیت هر مادر انجام شود.

مطالعه درباره ارتباط اضطراب و افسردگی با تهوع بارداری چه نشان داد؟

مریم رضاخان از مرکز تحقیقات زنان، زایمان و ناباروری صارم، در پژوهشی ارتباط میان وضعیت روانی مادران و شدت عوارض گوارشی دوران بارداری را بررسی کرد. هدف این مطالعه، ارزیابی ارتباط میان استرس، اضطراب و نشانه های افسردگی با تهوع، استفراغ و حالت عق زدن بود.

در این پژوهش، ۶۷ زن باردار در هفته های ششم تا شانزدهم بارداری که با شکایت تهوع و استفراغ به بیمارستان فوق تخصصی صارم مراجعه کرده بودند، شرکت داشتند. محققان برای ارزیابی وضعیت روانی و شدت علائم از پرسشنامه های استاندارد استفاده کردند و سپس داده ها را با روش های آماری تحلیل کردند.

نتایج نشان داد که ۹۲ درصد از زنان شرکت کننده درجاتی از تهوع و استفراغ را گزارش کرده بودند. همچنین میان نمرات تهوع، استفراغ، حالت عق زدن و مجموع علائم گوارشی با شاخص های روانی، از جمله استرس، اضطراب آشکار، اضطراب پنهان و افسردگی، ارتباط مثبت و معناداری مشاهده شد.

به بیان ساده، در این نمونه پژوهشی، هرچه نمرات علائم گوارشی بالاتر بود، نمرات مربوط به اضطراب، استرس و نشانه های افسردگی نیز بیشتر گزارش می شد. این نتیجه نشان دهنده ارتباط میان دو گروه از علائم است، اما ثابت نمی کند که اضطراب یا افسردگی مستقیما علت تهوع بوده است.

اضطراب چگونه می تواند با تهوع و استفراغ ارتباط داشته باشد؟

مغز و دستگاه گوارش از طریق شبکه ای پیچیده از اعصاب، هورمون ها و پیام رسان های شیمیایی با یکدیگر ارتباط دارند. به همین دلیل، وضعیت روانی می تواند بر احساس تهوع، حرکات دستگاه گوارش و درک فرد از ناراحتی های جسمی تاثیر بگذارد. در دوران بارداری نیز این ارتباط ممکن است در کنار تغییرات هورمونی و سایر عوامل جسمی اهمیت پیدا کند.

استرس و اضطراب می توانند فعالیت دستگاه عصبی خودمختار را تغییر دهند؛ دستگاهی که در تنظیم بسیاری از عملکردهای غیرارادی بدن، از جمله فعالیت گوارشی، نقش دارد. در برخی افراد، این تغییرات ممکن است با افزایش حساسیت به تهوع یا تشدید ناراحتی های گوارشی همراه شوند.

برای درک بهتر این ارتباط، باید به چند عامل توجه کرد:

فعالیت دستگاه عصبی: تغییر در فعالیت عصبی مرتبط با استرس می تواند بر عملکرد دستگاه گوارش و احساس تهوع تاثیر بگذارد.
ارتباط مغز و روده: پیام های عصبی و شیمیایی میان مغز و دستگاه گوارش در تنظیم احساسات و علائم جسمی نقش دارند.
اختلال خواب و خستگی: اضطراب ممکن است خواب را مختل کند و خستگی ناشی از آن تحمل علائم جسمی را دشوارتر سازد.
چرخه فشار روانی و علائم جسمی: تهوع مداوم می تواند نگرانی را افزایش دهد و نگرانی نیز ممکن است تجربه تهوع را دشوارتر کند.

با این حال، نقش دقیق هر یک از این عوامل در تهوع بارداری به بررسی های بیشتری نیاز دارد. همچنین نمی توان صرفا بر اساس وجود اضطراب، علت علائم گوارشی یک زن باردار را تعیین کرد.

آیا کاهش استرس می تواند به کنترل تهوع بارداری کمک کند؟

نتایج این مطالعه اهمیت توجه به سلامت روان مادران را نشان می دهد، اما اثربخشی یک روش روان شناختی خاص برای کاهش تهوع را مستقیما آزمایش نکرده است. بنابراین، نمی توان نتیجه گرفت که مشاوره روان شناختی به تنهایی علائم را برطرف می کند. با این وجود، حمایت عاطفی و رسیدگی به اضطراب و افسردگی می تواند بخشی از مراقبت جامع دوران بارداری باشد.

زنان باردار می توانند با رعایت توصیه های پزشکی و توجه به وضعیت روانی خود، برای مدیریت بهتر این دوره اقدام کنند. در این مسیر، نکات زیر اهمیت دارند:

دریافت حمایت عاطفی: همراهی همسر، خانواده و افراد مورد اعتماد می تواند فشار روانی ناشی از علائم طولانی مدت را کاهش دهد.
استراحت کافی: تنظیم زمان استراحت و توجه به نیازهای بدن ممکن است به مدیریت خستگی کمک کند.
مشورت با پزشک: در صورت تداوم تهوع، اختلال در خوردن و نوشیدن یا کاهش توانایی انجام فعالیت های روزانه، ارزیابی پزشکی ضروری است.
توجه به سلامت روان: در صورت تداوم اضطراب، احساس غم یا اختلال خواب، دریافت کمک از متخصص سلامت روان می تواند مفید باشد.

اگر استفراغ مکرر مانع نگه داشتن مایعات می شود، ادرار کاهش پیدا می کند یا علائم کم آبی و ضعف شدید بروز می یابد، باید در اسرع وقت ارزیابی پزشکی انجام شود. تهوع و استفراغ شدید بارداری ممکن است به درمان دارویی و گاهی دریافت مایعات نیاز داشته باشد.

جمع بندی

نتایج مطالعه انجام شده در بیمارستان فوق تخصصی صارم نشان می دهد که در میان ۶۷ زن باردار بررسی شده، استرس، اضطراب و نشانه های افسردگی با شدت بیشتر تهوع، استفراغ و حالت عق زدن ارتباط داشته اند. این یافته بر اهمیت توجه هم زمان به سلامت جسمی و روانی مادران تاکید می کند.

با این حال، تهوع بارداری علل مختلفی دارد و نباید آن را صرفا به وضعیت روانی نسبت داد. مراقبت مناسب شامل ارزیابی پزشکی، مدیریت علائم گوارشی، تامین مایعات و مواد مغذی مورد نیاز و رسیدگی به مشکلات روانی در صورت وجود است. توجه به این ابعاد می تواند به بهبود کیفیت زندگی مادران کمک کند، هرچند تعیین میزان تاثیر مداخلات روان شناختی بر شدت تهوع به تحقیقات بیشتری نیاز دارد.

لینک کوتاه این خبر: https://letafat.net/?p=7609