آیا رازیانه باعث افزایش شیر مادر می شود؟ بررسی فواید، عوارض و روش مصرف
رازیانه یکی از گیاهان دارویی شناخته شده در طب سنتی ایران است که معمولا برای کاهش نفخ، بهبود مشکلات گوارشی و افزایش شیر مادر مصرف میشود. دمنوش رازیانه، عرق رازیانه و مکمل های حاوی این گیاه نیز به راحتی در بازار پیدا میشوند و بعضی مادران شیرده از آن به عنوان یک روش طبیعی برای بیشتر شدن شیر استفاده میکنند.
با این حال، طبیعی بودن رازیانه به این معنا نیست که اثر آن قطعی یا مصرف آن کاملا بی خطر است. مطالعات انجام شده درباره تاثیر رازیانه بر افزایش شیر مادر محدود هستند و نتایج یکسانی ندارند. بنابراین مادران شیرده نباید مصرف این گیاه را جایگزین بررسی علت اصلی کاهش شیر یا دریافت مشاوره تخصصی کنند.
آیا رازیانه واقعا شیر مادر را افزایش می دهد؟
رازیانه با نام علمی Foeniculum vulgare در گروه گیاهانی قرار میگیرد که به طور سنتی به عنوان شیرافزا شناخته میشوند. مواد شیرافزا یا Galactagogues به داروها، گیاهان یا ترکیباتی گفته میشود که ممکن است به شروع یا افزایش تولید شیر مادر کمک کنند.
رازیانه حاوی ترکیبات فعالی مانند آنتول، فنچون، استراگول و انواع فلاونوئیدها است. تصور میشود آنتول به دلیل شباهت ساختاری با برخی ترکیبات استروژنی، بتواند بر مسیرهای هورمونی مرتبط با شیردهی اثر بگذارد. با وجود این فرضیه، مطالعات انسانی هنوز افزایش قابل توجه هورمون پرولاکتین را پس از مصرف رازیانه ثابت نکرده اند. پایگاه تخصصی LactMed نیز اعلام کرده است که شواهد کافی برای اثبات قطعی تاثیر رازیانه بر افزایش شیر مادر وجود ندارد.
برخی مطالعات کوچک افزایش حجم شیر، میزان چربی شیر یا وزن گیری بهتر نوزاد را پس از مصرف رازیانه گزارش کرده اند. با این حال، تعداد شرکت کنندگان این پژوهش ها محدود بوده و در بعضی از آن ها رازیانه همراه با چند گیاه دیگر مصرف شده است. در نتیجه مشخص نیست تغییر مشاهده شده دقیقا به رازیانه مربوط بوده یا عوامل دیگری در آن نقش داشته اند.
آیا مصرف رازیانه در دوران شیردهی بی خطر است؟
مصرف مقدار معمول رازیانه به عنوان ادویه غذایی، برای بیشتر افراد مشکل خاصی ایجاد نمیکند. با این حال، استفاده درمانی و منظم از دمنوش غلیظ، عرق، اسانس یا مکمل رازیانه شرایط متفاوتی دارد و باید با احتیاط انجام شود.
رازیانه حاوی استراگول است. آژانس دارویی اروپا این ترکیب را ماده ای با احتمال آسیب ژنتیکی و سرطان زایی در دوزهای بالا معرفی کرده و توصیه میکند میزان تماس با آن، به ویژه در زنان باردار، مادران شیرده و کودکان، تا حد امکان پایین نگه داشته شود. این نگرانی بیشتر درباره مصرف مداوم، دوزهای بالا و فرآورده های غلیظ مطرح است، نه مقدار محدود رازیانه موجود در غذا.
برخی منابع مصرف کوتاه مدت رازیانه در مقدار معمول را احتمالا کم خطر میدانند، اما مقدار دقیق و کاملا ایمنی برای افزایش شیر مادر مشخص نشده است. همچنین ترکیبات گیاه میتوانند وارد شیر مادر شوند و مصرف افراطی دمنوش های حاوی آنتول با بروز علائم مسمومیت در مادر یا نوزاد ارتباط داشته است.
عوارض احتمالی رازیانه برای مادر و نوزاد
عوارض رازیانه در همه افراد رخ نمیدهد، اما احتمال واکنش حساسیتی یا مشکلات گوارشی وجود دارد. خطر عارضه در مصرف اسانس، مکمل های غلیظ یا مقادیر زیاد دمنوش بیشتر از مصرف معمول غذایی است.
عوارض احتمالی مصرف رازیانه شامل موارد زیر است:
- تهوع، دل درد یا اسهال
- حساسیت پوستی، خارش یا کهیر
- واکنش تنفسی در افراد حساس
- تشدید حساسیت به گیاهان خانواده هویج و کرفس
- بی قراری یا خواب آلودگی غیر معمول نوزاد
- ضعف در مکیدن یا کاهش تمایل نوزاد به شیر خوردن
- تداخل با بعضی داروها یا درمان های هورمونی
افرادی که به هویج، کرفس، شوید، زیره یا گیاهان مشابه حساسیت دارند، ممکن است نسبت به رازیانه نیز واکنش نشان دهند. در صورت مشاهده خواب آلودگی شدید، ضعف، استفراغ، کاهش شیر خوردن یا واکنش پوستی در نوزاد، مصرف فرآورده باید متوقف و با پزشک تماس گرفته شود.
چه کسانی نباید خودسرانه رازیانه مصرف کنند؟
مصرف غذایی رازیانه با مصرف درمانی و روزانه آن تفاوت دارد. برخی مادران به دلیل بیماری های زمینه ای، مصرف دارو یا حساسیت های خاص باید پیش از استفاده منظم از فرآورده های رازیانه نظر پزشک یا داروساز را دریافت کنند.
مادران دارای شرایط زیر باید احتیاط بیشتری داشته باشند:
- سابقه حساسیت به رازیانه یا گیاهان مشابه
- ابتلا به بیماری های حساس به هورمون مانند بعضی انواع سرطان
- مصرف داروهای هورمونی
- سابقه تشنج یا بیماری های عصبی
- مصرف داروهای رقیق کننده خون
- ابتلا به بیماری های کبدی یا کلیوی
- تولد نوزاد نارس یا ابتلای نوزاد به بیماری زمینه ای
اسانس رازیانه نیز نباید خودسرانه و به صورت خوراکی مصرف شود. غلظت مواد فعال در اسانس بسیار بیشتر از دمنوش است و احتمال عوارض ناخواسته را افزایش میدهد.
دمنوش یا عرق رازیانه؛ کدام بهتر است؟
در حال حاضر شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد عرق رازیانه از دمنوش آن موثرتر یا ایمن تر است. مقدار ترکیبات فعال در عرقیات سنتی و دمنوش های خانگی بسیار متغیر است و به کیفیت گیاه، روش تولید و مدت زمان نگهداری بستگی دارد.
فرآورده های استاندارد شده مقدار مشخص تری از ترکیبات فعال دارند، اما این ویژگی به معنای اثبات اثر شیرافزایی آن ها نیست. همچنین مکمل های چند گیاهی ممکن است حاوی شنبلیله، بادیان، رازیانه و گیاهان دیگر باشند و تشخیص عامل ایجاد عارضه یا حساسیت را دشوار کنند.
بهتر است مادر شیرده پیش از مصرف منظم هر فرآورده، نام دقیق محصول، ترکیبات، مقدار مصرف و مجوز بهداشتی آن را با پزشک یا داروساز بررسی کند.
جمع بندی
رازیانه از گذشته به عنوان یک گیاه شیرافزا مورد استفاده قرار گرفته و برخی مطالعات محدود نیز اثر احتمالی آن بر حجم شیر یا وزن گیری نوزاد را مطرح کرده اند. با این حال، شواهد علمی موجود هنوز برای تایید قطعی تاثیر رازیانه بر افزایش شیر مادر کافی نیست و نمیتوان آن را یک درمان اثبات شده برای کمبود شیر دانست.
مهم ترین راه برای افزایش شیر، شیردهی مکرر، تخلیه موثر پستان، اصلاح نحوه مکیدن نوزاد و بررسی علت اصلی کاهش تولید شیر است. مصرف مقدار معمول رازیانه در غذا معمولا نگرانی جدی ایجاد نمیکند، اما استفاده روزانه از دمنوش غلیظ، عرق، مکمل یا اسانس رازیانه در دوران شیردهی باید با نظر پزشک، ماما یا داروساز انجام شود. مادران نیز باید بدانند که برچسب «گیاهی» تضمینی برای ایمنی، اثربخشی یا مناسب بودن یک محصول برای نوزاد نیست.
لینک کوتاه این خبر: https://letafat.net/?p=7309
