
تولد سالانه ۱۰۰ هزار نوزاد نارس در ایران؛ هشدار وزارت بهداشت درباره زایمان های مناسبتی و زودهنگام

تولد نوزاد پیش از موعد مقرر، یکی از مهم ترین چالش های حوزه سلامت مادر و کودک است که می تواند پیامدهای جدی و گاهی جبران ناپذیری برای سلامت نوزاد به همراه داشته باشد. در ایران، سالانه حدود ۱۰۰ هزار نوزاد نارس متولد می شوند و بخش قابل توجهی از ظرفیت بخش های مراقبت ویژه نوزادان به نگهداری و درمان این کودکان اختصاص دارد. در همین زمینه، وزارت بهداشت با هشدار درباره افزایش زایمان های انتخابی و مناسبتی، از خانواده ها خواسته است به جای انتخاب تاریخ تولد بر اساس مناسبت ها و اعداد رند، سلامت مادر و نوزاد را در اولویت قرار دهند.
آمار تولد نوزادان نارس در ایران و جهان چقدر است؟
بر اساس اعلام رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، از نزدیک به یک میلیون تولد سالانه در ایران، حدود ۱۰۰ هزار مورد مربوط به نوزادان نارس است. به عبارت دیگر، تقریبا از هر ۱۰ نوزادی که در کشور متولد می شوند، یک نوزاد پیش از تکمیل دوره طبیعی بارداری به دنیا می آید.
این آمار در سطح جهانی نیز اهمیت بالایی دارد. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۳.۴ میلیون نوزاد در سراسر جهان نارس متولد شده اند. همچنین تولد زودرس یکی از مهم ترین علل مرگ و میر نوزادان به شمار می رود و عوارض ناشی از آن سالانه جان تعداد زیادی از کودکان را تهدید می کند.
بر اساس اظهارات رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، حدود ۳۵ درصد مرگ و میرهای دوره نوزادی در جهان و نزدیک به یک سوم این مرگ ها در ایران با نارسی و عوارض مرتبط با آن ارتباط دارند. به همین دلیل، پیشگیری از زایمان زودرس و ارتقای مراقبت های دوران بارداری از اولویت های مهم نظام سلامت محسوب می شود.
نوزاد نارس به چه نوزادی گفته می شود؟
نوزاد نارس به کودکی گفته می شود که پیش از تکمیل ۳۷ هفته بارداری متولد شود. در یک بارداری طبیعی، رشد اندام های مختلف جنین در طول هفته های بارداری ادامه پیدا می کند و هرچه تولد زودتر اتفاق بیفتد، احتمال ناتمام ماندن رشد برخی اندام های حیاتی بیشتر خواهد بود.
سازمان جهانی بهداشت، نوزادان نارس را بر اساس سن بارداری هنگام تولد به سه گروه تقسیم می کند:
- نوزادان بسیار زودرس: نوزادانی که پیش از هفته ۲۸ بارداری متولد می شوند و معمولا به مراقبت های تخصصی و طولانی مدت نیاز دارند.
- نوزادان با نارسی متوسط: کودکانی که بین هفته ۲۸ تا پیش از هفته ۳۲ بارداری به دنیا می آیند.
- نوزادان با نارسی دیررس: نوزادانی که از ابتدای هفته ۳۲ تا پیش از تکمیل هفته ۳۷ بارداری متولد می شوند.
هرچه سن بارداری هنگام تولد کمتر باشد، احتمال بروز مشکلات تنفسی، تغذیه ای و سایر عوارض ناشی از رشد ناکامل اندام ها افزایش پیدا می کند. البته شدت مشکلات در همه نوزادان یکسان نیست و وزن هنگام تولد، وضعیت سلامت مادر و کیفیت مراقبت های پزشکی نیز در شرایط نوزاد نقش دارند.
زایمان های مناسبتی چگونه خطر تولد نوزاد نارس را افزایش می دهند؟

یکی از موضوعاتی که وزارت بهداشت نسبت به آن هشدار داده، تمایل برخی خانواده ها به انتخاب تاریخ مشخص برای تولد فرزندشان است. گاهی والدین به دلیل علاقه به روزهای خاص، تاریخ های رند یا مناسبت های تقویمی، از پزشک درخواست می کنند زایمان در روز مشخصی انجام شود؛ حتی اگر هنوز زمان مناسبی برای پایان بارداری فرا نرسیده باشد.
این موضوع زمانی به یک خطر جدی تبدیل می شود که تاریخ انتخابی خانواده بر ضرورت های پزشکی اولویت پیدا کند. انجام سزارین یا القای زایمان پیش از زمان مناسب، بدون وجود دلیل پزشکی، می تواند رشد طبیعی جنین را متوقف کند و احتمال بروز مشکلات سلامت را افزایش دهد.
به گفته رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، تعداد تولدهای ثبت شده در روز پنجم مرداد ۱۴۰۵ حدود سه برابر روزهای عادی بوده است. این افزایش قابل توجه، به عنوان نشانه ای از احتمال انجام زایمان های برنامه ریزی شده در تاریخ های خاص مطرح شده و ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره پیامدهای چنین تصمیم هایی را نشان می دهد.
عوارض تولد زودهنگام برای سلامت نوزاد چیست؟
جنین در هفته های پایانی بارداری همچنان در حال تکامل است و اندام هایی مانند ریه ها، مغز و دستگاه عصبی برای زندگی خارج از رحم آمادگی بیشتری پیدا می کنند. تولد زودهنگام می تواند این روند را مختل کند و نوزاد را در معرض مشکلات مختلف قرار دهد.
برخی از مهم ترین عوارض تولد نارس عبارت اند از:
- مشکلات تنفسی: ریه های نوزاد نارس ممکن است هنوز به اندازه کافی تکامل نیافته باشند. کمبود سورفاکتانت، ماده ای که به باز ماندن کیسه های هوایی ریه کمک می کند، می تواند تنفس نوزاد را با مشکل مواجه کند.
- اختلالات بینایی: رتینوپاتی نوزادان نارس یکی از بیماری های چشمی مرتبط با تولد زودرس است که در صورت تشخیص ندادن و درمان نکردن به موقع، ممکن است به آسیب جدی بینایی و حتی نابینایی منجر شود.
- مشکلات شنوایی: برخی نوزادان نارس در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اختلالات شنوایی قرار دارند و به همین دلیل انجام غربالگری شنوایی اهمیت زیادی دارد.
- اختلالات عصبی و حرکتی: رشد ناکامل مغز و دستگاه عصبی می تواند احتمال مشکلات حرکتی، تأخیر در رشد و در برخی موارد فلج مغزی را افزایش دهد.
- مشکلات تغذیه و گوارش: نوزادان نارس ممکن است در مکیدن، بلعیدن و هضم شیر با مشکل مواجه شوند و برای دریافت مواد غذایی مورد نیاز به مراقبت و تغذیه تخصصی احتیاج داشته باشند.
این عوارض لزوما در تمام نوزادان نارس اتفاق نمی افتند، اما احتمال بروز آن ها با کاهش سن بارداری هنگام تولد افزایش می یابد. سازمان جهانی بهداشت نیز بر اهمیت تشخیص زودهنگام، مراقبت های تخصصی و پیگیری وضعیت رشد این کودکان تأکید دارد.
بهترین زمان زایمان چه موقع است و چرا هفته های پایانی بارداری اهمیت دارند؟

یکی از نکات مهم در مراقبت های دوران بارداری، توجه به تفاوت میان زایمان نارس و زایمان زودهنگام در هفته های نزدیک به موعد طبیعی تولد است. هرچند نوزادانی که از هفته ۳۷ بارداری به بعد متولد می شوند، در گروه نوزادان نارس قرار نمی گیرند، اما این موضوع به معنای تکمیل تمام مراحل رشد آن ها نیست.
از نظر پزشکی، بارداری در هفته های ۳۷ تا ۳۸ و ۶ روز، بارداری ترم زودرس محسوب می شود و هفته های ۳۹ تا ۴۰ و ۶ روز در محدوده ترم کامل قرار می گیرند. بر اساس توصیه کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG)، در بارداری های بدون مشکل پزشکی، انجام زایمان انتخابی پیش از تکمیل ۳۹ هفته توصیه نمی شود.
در این بازه زمانی، رشد مغز، ریه ها و سایر اندام های جنین همچنان ادامه دارد. به همین دلیل، حتی تفاوت دو هفته ای در زمان تولد می تواند بر احتمال بروز برخی مشکلات تنفسی، تغذیه ای و سایر عوارض نوزادی تأثیر بگذارد.
البته این توصیه به معنای ضرورت ادامه تمام بارداری ها تا هفته ۳۹ نیست. در شرایطی مانند فشار خون شدید بارداری، مشکلات جفت یا برخی اختلالات سلامت مادر و جنین، ممکن است پزشک تشخیص دهد که ادامه بارداری خطرناک تر از زایمان زودتر است. در چنین شرایطی، تصمیم گیری درباره زمان زایمان باید بر اساس ارزیابی تخصصی و شرایط مادر و جنین انجام شود.
جمع بندی
روز جهانی نوزاد نارس که هر سال در ۱۵ نوامبر برگزار می شود، فرصتی برای توجه بیشتر به مشکلات این کودکان و حمایت از خانواده هایی است که با شرایط دشوار تولد زودهنگام روبه رو هستند. این روز همچنین بر اهمیت پیشگیری، تشخیص به موقع و دسترسی به خدمات درمانی مناسب تأکید دارد.
هشدار وزارت بهداشت درباره زایمان های مناسبتی نیز در همین راستا مطرح شده است. انتخاب تاریخ تولد بر اساس مناسبت ها و اعداد رند، نباید سلامت مادر و نوزاد را تحت تأثیر قرار دهد. هرچند پیشرفت های پزشکی امکان مراقبت و درمان بسیاری از نوزادان نارس را فراهم کرده است، اما پیشگیری از تولد زودهنگام غیرضروری همچنان بهترین راه برای کاهش خطر عوارض آن محسوب می شود. در نهایت، زمان تولد باید بر اساس شرایط پزشکی و با اولویت سلامت مادر و کودک تعیین شود، نه سلیقه و ترجیح تقویمی خانواده.
لینک کوتاه این خبر: https://letafat.net/?p=7728





